Ұл балаларға арналған сирек кездесетін есімдер

Есім – адамның өмір бойы бірге жүретін белгісі. Қазақ халқында «жақсы ат – жарым ырыс» деген сөз бар. Сондықтан ұл балаға есім қою кезінде оның мағынасына ерекше назар аударылады. Есімнің мағынасы баланың мінезіне, оның өмір жолына әсер етеді деген сенім бар.
Көбіне ата-аналар ер балаға күш, батырлық немесе мәртебені білдіретін ат таңдауға тырысады. Мысалы, хан, батыр, ер деген мағынаға байланысты есімдер қазақ мәдениетінде кең тараған. Мұндай есім баланың ер мінезді, қайсар азамат болып өсуін тілеген ниеттен туған.
Сәбиге есім таңдау кезінде кейбір ата-аналар көне дәстүрлерге сүйенеді. Көне түркі немесе араб тіліндегі аттар көбіне рухани және тарихи мағынаға ие болады. Кейбір аттар Алланың көркем есімдерінен немесе ислам тарихындағы тұлғалардың аттарынан алынған.

Қазіргі уақытта ата-аналар сирек кездесетін есімдерге ерекше қызығушылық танытуда. Мұндай есімдер баланың ерекше тұлға ретінде қалыптасуына ықпал етеді. Сирек кездесетін есімдер көбіне тарихи тұлғалардың атымен немесе көне тілдерден алынған сөздерден тұрады.
Мысалы:

• Теңіз – үлкен су айдыны, кеңдік пен тереңдіктің белгісі. Бұл есім көбіне кең пейілді, күшті, терең ойлы адам болсын деген тілекпен қойылады.
• Байқазақ – «бай» және «қазақ» сөздерінен құралған. Мағынасы – дәулетті, абыройлы, елге сыйлы қазақ болсын деген ниет.
• Құдірет – күш, құдірет, зор қуат деген мағынаны білдіреді. Яғни мықты, ықпалды, жігерлі адам болсын деген тілек.
• Бейбарыс-Сұлтан – екі мағыналы тарихи есім. Бейбарыс – тарихтағы атақты мәмлүк сұлтанының аты, батырлық пен ерліктің белгісі. Сұлтан – билеуші, жоғары дәрежелі адам. Жалпы мағынасы – батыр, беделді, басшы болсын деген тілек.
• Таңсұлтан – «таң» (таң шапағы, жаңа күннің бастауы) және «сұлтан» (беделді адам) сөздерінен құралған. Мағынасы – жарық, абыройлы, елге сыйлы адам.
• Нұрәлем – «нұр» (жарық, сәуле) және «әлем» (дүние, әлем) сөздерінен құралған. Мағынасы – әлемге нұр шашатын, жарық әкелетін адам. Бұл есімдердің  мағынасы терең әрі тарихи мәнге ие.
• 

Қазақ мәдениетінде біріккен тұлғалы есімдер де кең таралған. Мұндай есімдер екі сөзден немесе екі мағыналы бөліктен құралады. Мысалы, Бейбарыс-Сұлтан сияқты есімдерде билік пен батырлықтың символы бар.
Кейде мұндай есімдер баланың болашағына зор үміт артқан ниеттен туған. Мысалы, ата-анасы баласы елге танымал, құрметті азамат болсын деген ниетпен осындай есімді таңдайды.

Көне қазақ дәстүрінде бала дүниеге келген кезде ерекше оқиғаға байланысты есім қойылған. Мысалы, табиғат құбылыстары немесе туған жердің ерекшелігіне байланысты есім берілген.
Мысалы, Теңіз деген ат баланың кең пейілді, терең ойлы болсын деген ниеттен қойылған. Мұндай есім табиғаттың күшін білдіреді.
Кейбір жағдайда балаға есім берілген кезде оның туған уақыты немесе отбасының жағдайы да ескерілген. Мысалы, батыр болсын деген ниетпен Батырбек немесе Ержан сияқты есімдер қойылған.

Ислам мәдениетінде есім қоюдың өз дәстүрі бар. Мұсылманша есімдер көбіне араб тіліндегі сөздерден туған және ерекше мағынаны білдіреді. Мысалы, Мұхаммед есімі – ислам пайғамбарының аты, ол «мақталған», «мадақталған» деген мағынаны білдіреді. Бұл есім қазақ қоғамында өте кең тараған және ең танымал есімдердің бірі саналады.
Сондай-ақ Ахмет деген есім ислам дәстүрінде жиі кездеседі. Бұл есім де Мұхаммед пайғамбардың есімдерінің бірі болып саналады. Ахмет деген мағынада «Алланы мадақтаушы» деген түсінік бар.
Ислам мәдениеті бойынша балаға көркем ат қою – сауапты іс. Өйткені жақсы ат адамға құрмет әкеледі және оның қоғамдағы орнына әсер етеді. Сондықтан көптеген ата-аналар ұл балаларға  мұсылманша есімдер арасынан таңдау жасайды.

Балаға арналған есім таңдау кезінде бірнеше маңызды факторға назар аудару керек:

1. Мағынасы – есімнің мағынасы жақсы және жағымды болуы тиіс.
2. Дыбысталуы – есімнің айтылуы жеңіл және әдемі естілуі керек.
3. Тарихы – кейбір ата-аналар тарихи немесе көне есімдерді таңдағанды жөн көреді.
4. Дәстүр – отбасылық немесе ұлттық дәстүрді сақтау да маңызды.

Есім баланың өмірінде үлкен рөл атқарады. Сондықтан ата-аналар бұл таңдауды жауапкершілікпен жасайды.

Қазақстанда әр жыл сайын жаңа туған балаларға қойылған есімдердің статистикасы жарияланып тұрады. Соңғы жылдары ең көп қойылған есімдердің қатарында Мұхаммед, Алихан, Нұрсұлтан, Айсұлтан сияқты есімдер бар.
Ал кейбір ата-аналар баласының есімі ерекше болсын деген ниетпен сирек кездесетін есімдерді таңдайды. Мұндай таңдау баланың қоғамда ерекшеленуіне мүмкіндік береді.

Көптеген психологтар мен мәдениет зерттеушілері адамның есімі оның өзін-өзі қабылдауына әсер етуі мүмкін дейді. Сондықтан дұрыс таңдалған есім баланың сенімді әрі батыл болып өсуіне ықпал етеді.
Қазақ мәдениетінде есім  қою тек рәсім ғана емес, үлкен рухани мағынаға ие дәстүр болып саналады. Нәрестеге берілген есім ата-ананың үміті мен тілегін білдіреді.